Birçok anne-baba, bu bilinç ile birlikte, çocuklarının özgüvenini geliştirmek istiyor. (Müsaadenizle, kendi özgüveni tam olarak gelişmemiş bir yetişkinin, özgüvenli çocuk yetiştirmesi mümkün mü sorusunu bugünkü yazının dışında bırakıyorum)

“Özgüven” nedir?

Özgüven kişinin kendini tanıması ve sonrasında da tanıdığı bu kişiyi sevmesidir. Ardından sevdiğin bu kişiye güvenmeye başlarsın. Kendinden razı olma hali yani. Kendini tanımak öncelikle kendi analizini yapabilmekten geçiyor sanırım. E bu da cesaret ister tabii. Kolay mı kendine dönmek, duygularına kulak vermek. Tevazuu bırakıp ben …bunları… çok iyi yapıyorum ve utanmayı bırakıp …bunları… da pek yapamıyorum demek yürek ister. Çok da kıymetlidir ama. Çünkü o noktada başkalarınınkilerden ziyade, kendi güçlerine ve kaynaklarına güvenmeye başlarsın, bu da seni yılmaz yapar.

Doğumdan itibaren çocuğun gelişim döneminde, ona verilen sevginin ve ilginin koşulsuz, tutarlı, yeterli ve devamlı olması, özgüvenin oluşmasında önemli rol oynar. Bence bu tanım çok ama çok kıymetli. O yüzden ufak bir parantez açayım:

Koşulsuz sevgi; tabii ki tüm anne-babalar çocuklarını çok seviyor ancak dilimizde de olsa koşullara bağlanmış sevgiden kaçınmak gerekiyor. Uslu durursan…. Akıllı olursan….Yemeğini yersen…. 

Tutarlı ve devamlı sevgi; sizin o gün işte yaşadığınız stresten, hayatla herhangi bir mücadelenizden bağımsız bir tutarlılıktan ve devamlılıktan bahsediyorum. Bir gün 7 saatimizi değil, 7 gün 1 er saatimizi onlara ayırmak gibi mesela.  

Yeterli sevgi; her şeyin fazlasında olduğu gibi sevginin ve ilginin fazlasında da yarar olmayabilir. Aşırı korumacı ve kontrol eden olmaktan kaçınmak gerekir.

Devam edecek olursam, çocuğun kendisi ile ilgili farkındalığının henüz gelişmemiş olduğu erken dönemlerde, ihtiyaçlarının uygun şekilde karşılanması kendisi ile ilgili değer algısını destekler.

Ben değerliyim!!   Bana değer veren kişilerden oluşan güvenli bir çevredeyim!!

Yine en meraklı ve öğrenmeye meyilli dönemlerinde sorularına, sorgulamalarına alacağı tepkiler de özgüven gelişimi için çok önemlidir.

Anne-babalar, öğretmenler, koçlar ve çocukların hayatındaki benzer sorumluluklardaki bilinçli yetişkinler, özgüven geliştirmek için yaygın olarak övgü, takdir ve teşvik kullanırlar. Doğru yaptıkları işlerin altını çizeriz, başarılarını kutlarız, onlara inandığımızı ve güvendiğimizi hissettirmeye çalışırız. Hissetsinler ki onlar da kendilerine inansınlar. Böylece devam eden, vazgeçmeyen olmalarını sağlamaya çalışırız. Kendilerine olan sevgi ve inançları geliştikçe hayata karşı dayanıklılıkları da artacaktır.

Bunların hepsi doğru bir dille, doğru zaman ve doğru miktarda uygulandığında paha biçilmez değerdedir. Peki teşvik etmeye çalıştığımız çocuklarımıza aynı zamanda teşvik eden olmayı da öğretirsek?

Çocuk hayatı öğrenmeye oyunla başlar. En büyük meşgalesidir oyun, en özgür alanı. Yaratıcılığını ve aynı zamanda da arkadaş ilişkilerini geliştirdiği yerdir. Kendi kendini denetleme ve yönetme becerisi geliştirmesi için büyük bir fırsattır. Güven duygusu gelişirken, engelleri aşmayı öğrenir ve eşzamanlı olarak büyük kazanımlar gelir:

Sırasını beklemeyi öğrenir; adalet!! oynamak diğerlerinin de hakkıdır.

İsteklerini ertelemeyi öğrenir; sabır!! Hayatta her şeyi, istediğimiz anda elde edemeyiz.

Tepkilerini dizginlemeyi öğrenir; saygı, empati!! özellikle öfke, nefret gibi duyguların içgüdüsel dışa vurumlarını yönetme becerisine tüm hayatı boyunca ihtiyaç duyacaktır. Karşıdakini dinlemek ve anlamak için önce tepkilerimizi kontrol edip duyabilir hale gelmemiz gerekir.

Sanıyorum hepsi “iletişim” başlığı altında toplanabilir. Önce kendinle, sonra çevrenle ve çevrendekilerle iletişimde olmak. İletişim kurmak demek, hem kendini anlatabilmek hem de karşıdakini anlayabilmek demektir ki sanırım açmayacağı kapı yoktur.

Çocuklarımız konuşarak, yazarak, bazen resmederek, bazen sahada ya da sahnede iletişimin herhangi bir kanalı ile başkalarının kalbine ulaşabilir ve hatta başkalarını kendilerine inanmaya teşvik edebilirler. Kendine inanan, kendine güvenen bireyin bir de ona inananlarla çevrelendiğinde neler başarabileceğini bir düşünün!! İşte o zaman hedefler koymak ve o hedeflerde kendisini de çevresini de harekete geçirmek yani diğerlerini teşvik etmek mümkün olacaktır.

Çocuklar başkalarını nasıl teşvik edebileceklerini öğrendiklerinde, destekleyici arkadaşlar, empatik yetişkinler ve pozitif liderler haline gelirler.

Ve özgüvenleri daha da büyür!

En iyilerde okumak isteyen iddialı adayların sınava kadar minimum XX bin soru çözmesi gerektiği söyleniyor. Piyasadaki hemen her yayından soru çözmeleri gerekiyor ki farklı soru tiplerine alışsınlar. Bir de tabi yine sistem değişti, yeni sisteme adapte olabilmiş yayınları seçmek gerekiyor. Ulusal denemelere ve uluslararası norm sınavlara düzenli olarak girip, kendilerini göreceli olarak test etmeleri gerekiyor. Ha bir de bunları hiç aksatmadan günlük bir düzende yapmaları çok önemli.

Bu liste malum oldukça kabarık ve bu işin memlekette uzmanı çok. “Kazanmak” için yapılacakları onlardan zaten dinliyorsunuz. Ve çocuğunuzu da bu listeler peşinde dört nala koşturacaksınız. İsteyerek veya istemeden, onaylayarak veya mecburen ama sonuç pek değişmeyecek. Ve tüm bu koşturmalara rağmen yine de çokları kazanamayacak. Ya hiç kazanamayacak, ya da istediği yeri kazanamayacak.

2012’ den itibaren uygulanmaya başlayan 4+4+4 eğitim yasası ile okula başlayanlar, 2019-2020 öğretim yılında 8. Sınıfta okuyacaklar. Hatırlarsınız, 66 ayını dolduran çocuklara 1. sınıf zorunluluğu gelmişti. “Yetersizdir” raporu alarak kurtulanlar hariç, okula başlayan binlerce minik bu sene sınava katılımı nerdeyse %50 artıracak. Anlayacağınız rakip çok!!!

Ben bugün kazanırken/ kazanamazken gençlere ve bize neler oluyor onlardan bahsetmek istiyorum.

“Öğrenmek” zaten eğitim sistemimizce desteklenmiyor, her ne kadar soru stillerini değiştirmiş olsalar dahi, bu dönem yine bayağı geride kalacak. “Merak” aman haa!! Onun için vakit yok. Onların yerini ezberlemek alıyor, alışılması gereken soru formatları ve bolca pratik.

“Hata” yapmak büyük günah, halbuki öğrenmenin tek yoluydu yanılmak ama hedef öğrenmek olmayınca hataya da yer kalmıyor.

“Duygu” lara da zamanımız yok maalesef. Kendi duygusuna bakamayan, arkadaşınınkine nasıl bakacak. Zaten de bakmasın, empati pek hoş olmaz, malum yanında oturan arkadaşı aynı zamanda rakibi. 

Çalışmak, çalışmak, çalışmak dışında neler ön plana çıkıyor; planlama, zaman yönetimi, odaklanma, kaygı yönetimi. Bunlar çok kıymetli yetkinlikler, her bireyin mutlaka geliştirmesi gereken kaslar. Ancak yeterli motivasyon olmadan, kendini sevmeye, şefkate vakit olmadan bu alışkanlıkları edinmek mümkün mü?

“Esneklik” ve “Yılmazlık” aslında bu süreçte gençlerin en büyük ihtiyacı. Çünkü koca bir yıl, frene basamadan, yüksek tempoda koşmak zorundalar. Elbette ki tökezleyecekler, düşecekler. Ayağa kalkmaları, koşmaya devam etmeleri gerekiyor. Çünkü sadece vazgeçmeyenler kazanacak. Bunu okullar, öğretmenler, anne-babalar herkes biliyor, söylüyor. Sosyal medyada etkileyici alıntılar kol geziyor, farkındalık yüksek. Peki bu konuda ne yapılıyor? O beklenen düşüşler yaşandığında, motivasyon azalıp dağılmalar başladığında kim el uzatacak, kim omuz verecek? Çünkü emin olun ki o gün gelecek. O yoğun tempo bir yerde anlamsız gelecek, çocuğunuz boşlukta kalacak. Kötü geçen bir deneme sınavından sonra eksik hissedecek, içerisinde -asla yetişemeyeceksin- diyenin sesi yükselecek, yorulacak, sıkılacak. Korkudan ödü patlayacak ve bunu bambaşka şekillerde gösterecek.

Eda sen de verdin veriştirdin, içimizi kararttın, e ne yapacağız biz o zaman diyorsunuz biliyorum. Bu durumu KABUL EDEREK başlayabilirsiniz mesela. Çocuğunuza; bunun zor bir dönem olacağını ve bu zorlu yolda her zaman onun yanında olacağınızı söyleyerek başlayabilirsiniz. Söylemek yetmez tabii dürüst olun, yani bunu yapın ve her durumda yanında olun lütfen. Böylece yalnız hissetmesini bir nebze engellemek mümkün olur.

Bir yandan da onu izleyin, duygu değişimlerini görmeye çalışın. Yargılamayın, arada bir de olsa akıl vermeden, nasihat etmeden, ben olsam …. yapardım demeden, sadece “dinleyin”. Destekleyin, ona güvendiğinizi hissettirin. Yaklaşımlarınız ve kullandığınız iletişim dili ile sınavı bir son değil bir başlangıç olarak görmesine yardım edebilirsiniz.

Anda kalması için fırsatlar yaratmaya çalışın. Arada elinden tutun bir maça götürün, 2 şık gol izlesin, posterlik bir smaç için ayağa fırlasın. Gidemiyorsanız gerekli ortamı yaratın evde izleyin. Sevdiği şarkılarla zıplayabileceği, ayakta izleyebileceğiniz bir konsere götürün. Fırsat yoksa evde çalın, ayaklarınız ağrıyana kadar zıplayın.

Başarıya, mutluluğa giden tek bir yol olmadığını görebilmesi için, ilham veren bir film izleyin birlikte. Sonuç ne olursa olsun, başka bir alternatif olabileceğini bilmek endişelerini azaltabilir. Hatta önerilerinizi bana da yazarsanız çok sevinirim.

Deneme sınavlarından sonra neyi yapamadığını değil, neleri yaptığını sorun önce. Yapabildiklerini öğrenmiş demektir, aynı yöntemle diğerlerini de öğrenebilir.

Hatalarını kutlayın, onlar öğrenmek ve başarmak için tek yoldur

Aman yaa 2 maç-film izledi diye değişecek mi bu kız/oğlan demeyin, şans verin. Zaten değişmesi değil sistemin kirinden pasından arınıp özüne dönmesi gerekiyor.

Tüm bu zorluklar, belirsizlikler içerisinde kesin olan bir şey var. İşler istenildiği gibi gitse de gitmese de siz onu çok seviyor olacaksınız.

Bunu siz biliyorsunuz, ben biliyorum. Müsaade edin o da bilsin!!