Bazı kadınlar için bebekleri henüz karnındayken başlar annelik. Bazıları ise doğurmadan anne olur. Kimi bebeğini kucağına aldığı o anın sihrini anlatırken, kimi ise alışmak için, bağ kurmak için biraz daha zamana ihtiyaç duyar. Ve hepsi, hem de hepsi çok sever!

Peki anne sevgisini bu kadar benzersiz kılan bilimsel etkenler nelerdir?

Anne sevgisinin oluşumu hamilelikle birlikte başlıyor. Sevgi ve bağlanma hormonu olarak bilinen oksitosin hormonunun seviyesi hamilelik süresince giderek yükseliyor. Anne adayı, bebeğiyle bağını, onunla konuşarak, karnını severek, ona ninniler, şarkılar söyleyerek, henüz ona hamileyken güçlendirmeye başlıyor.

Yine bağlanmada destekleyici olan bir diğer etken de doğum sırasında, sancıların artması ile salgılanan endorfin hormonudur. İnsan vücudunun doğal olarak ürettiği bir ağrı kesici olan endorfin sakinleştirici etki yaparak, doğumu kolaylaştırır ve bebek dünyaya geldiğinde yaşanan sancılar bir anda unutulur. Anne, doğumdan sonra bebeğini kucağına aldığında, ona dokunduğunda ve emzirmeye başladığında halen çok yüksek seviyelerde olan oksitosin ile güç birliği yaparak bağlanma ve sevgiyi artırır.

Ancak araştırmalar, tek başına hormonların anne sevgisinin oluşmasında yeterli olmadığını ortaya koyuyor. Hem duygusal hem de fiziksel olarak yardıma muhtaç olan bebeğinin tüm ihtiyaçlarını karşılamak için annenin her zaman tetikte olması gerekiyor. Algıları her daim açık, keskin, dikkati ve ilgisi her zaman bebeğinde… Sonuç: onun için hep iyisini hatta en iyisini istemek!

Annenin kalbine sığmayan sevgisi ve çocuğu için en iyisini isteyen güdüsü onu çoğu zaman üretken, çalışkan, başarılı yaparken bazen de annelik yolculuğunun en büyük sabatörlerinden biri ile baş başa bırakıyor. “İyi anne olmak”, “çok iyi anne olmak” hatta “en iyi anne olmak” istemek.

Her kadın, iyi bir anne olmanın ne anlama geldiğine dair bir dizi inanç veya beklentiyle anneliğe girer. Bu inançları, içinde yaşadığımız toplumdan, kendi ebeveynlerimizle yaşadığımız deneyimlerden, arkadaşlarımızın, ailemizin ve hatta medyanın beklentilerinden geliştiririz. Bu dış etkiler üzerimizde bazen öyle büyük bir güce ve etkiye sahip olur ki, nihayetinde anne olduğumuzda, “iyi anne” olmak hakkında kendi fikirlerimizi duymak ve dinlemekte zorlanabiliriz.

Nasıl iyi anne olurum?  

İyi bir anne olduğumu nasıl anlarım?

Araştırmalar, anketler incelendiğinde bu soruya verilen cevaplar sıklıkla gereklilikler, zorunluluklar, “her zaman” istisnasız yapılması gerekenler veya “asla” yapılmaması gerekenler, şeklinde listeleniyor.

Çocuğumu çok sevmeliyim

İncinmesine asla izin vermemeliyim

Her zaman onun yanında olmalıyım

Çocuğumun ihtiyaçlarını her zaman kendiminkinin önüne koymalıyım

Ona neyin doğru, neyin yanlış olduğunu öğretmeliyim

….

Okurken bile insanın nefesi sıkışıyor! Sizce de bu beklentiler gerçeküstü değil mi? İnsanoğlu doğadaki en değişken yaratıklardan biri iken ve çevresel koşullar bu kadar belirsizken bir annenin herhangi bir şeyi “her zaman” yapabilmesini beklemek sizce de çok iddialı değil mi?

Kendini feda etmek anneliğin doğasında var zaten, “canından çok sevmek”, çocuğunun hayatını kendisininkinden daha çok önemsemek. O yüzden değil mi ki uçaklarda kalkış anonsunda dahi annelere önce kendilerinin yaşaması gerektiğini hatırlatıyor sistem.

“Oksijen maskesini önce kendinize, sonra çocuğunuza takın”

“Zorunluluk” bakış açısı bazen en büyük düşmanımız olabiliyor, düşüncelerimizi de davranışlarımızı da kirletebiliyor. Onun yerine hayatımızı “ihtiyaçlar” ve “istekler” üzerinden yaşamayı öğrenebilirsek, daha özgür hissedebiliriz. Bu bakış açısı ile yukarıdaki listeyi aşağıdaki gibi güncellemeye ne dersiniz?

Çocuğumuzu koşulsuz sevmek

Çocukların hata yapmasına izin vermek ve onlardan öğrenmek

İhtiyaçları olduğunda, çocukları için orada olmak

Kendine zaman ayırmak

Çocuklarımıza sözlerimizden çok davranışlarımızla iyi örnek olmak

…

Nasıl hissettirdi? Oldukça farklı öyle değil mi!

Gereklilikler yok, zorunluluklar yok, mükemmeliyetçilik yok. İsterseniz biraz zaman ayırıp siz de kendi listenizi yapabilirsiniz. Sonra bir gözden geçirin. Ne kadarı gereklilikler, zorunluluklardan oluşuyor?

Listenizdekiler gerçekten sizin fikirleriniz mi yoksa başkalarınınkiler mi? Hatta belki de başkalarının düşündüğünü varsaydıklarınız mı? Kendinizden beklediğiniz bu yüksek standartları başkalarından da bekliyor musunuz bir bakın. Bazen kendimize çok daha acımasız olabiliyoruz.

Aslında siz nasıl iyi bir anne olabileceğinizi zaten biliyorsunuz!

Bu işin büyük bir kısmı içgüdülerinizi takip etmekten geçiyor. Başkalarının yürüdüğü yolları dinlemek yerine kendi yolunuzu çizin. Kendinizi ve çocuğunuzu duyabilmek için gerektiğinde dışarıdaki sesleri kısın. “En iyisini” yapmak yerine “elinizden gelenin en iyisini” yapmaya odaklanın.

Bir gün işe yarayanlar, ertesi gün çalışmayabilir. Rutinler değişir, durumlar değişir, çocuklarımız değişir. Sadece kendinize inanın ve deneyin.

Gerektiğinde yardım isteyin, her şeyi tek başına yapmak zorunda değilsiniz.

Birlikte biraz eğlenmek için zaman ayırın, kendinize zaman ayırın.

Ve lütfen sakin olun; işler her zaman planlandığı gibi gitmeyebilir.

Küçük veya büyük sebeplerle kendinizi suçlu hissettiğiniz her gün, şunu hatırlayın: Mükemmel değilim ve bugün yapabileceğimin en iyisini yaptım!

Bir hata yaptığınızda – ki çok hata yapacaksınız- kendinize şunu söyleyin: Bu sefer başaramadım.

Kötü günleri de iyileri gibi kabul etmeye ne kadar çabuk başlarsak, o kadar çabuk daha iyi bir anne gibi hissetmeye başlarız.

Kadın olmak; üreten, yaratan olmak demek. Hayattan aldıklarını; geliştirip, güzelleştirip hayata geri hediye etmek demek. Çok çalışmak, çok düşünmek, çok esnemek… ve en çok da çoookkk sevmek demek! Annelere ve kendinden öte sevebilmek için anne olması gerekmeyen tüm kadınlara…

Anneler günümüz kutlu olsun!

Ancak bu halde bildiğimiz güzel bir şey var, bu virüs çocuklara pek dokunmuyor. Şükür ki çocuklarımızın sağlığı ile ilgili büyük bir endişe taşımıyoruz ama yine de anne-babaların aklında çok önemli iki gündem var:

1. Kovid19 hakkında onunla nasıl iletişim kurmalıyım? Onu doğru bilgilendiriyor muyum, kalıcı travmatik bir etki olacak mı?
2. Eğitim! Uzaktan eğitim ile zaten zorlandığımız anne-babalık işine bir de öğretmenlik eklendi. Öğrenebiliyor mu?  Bir şeyler mi kaçırıyor? Eksik mi kalıyor?

İlk madde için, yaşına ve algısına uygun olarak, dürüst bir yaklaşımla iletişim kurmak konusunda uzmanlar zaten bilgilendirme yapıyorlar. Ben bugün eğitim konusunda bakış açımı paylaşmak istiyorum.

Bugünlerde birçok anne-babadan eğitim ile ilgili kaygılarını dinliyorum. Derslerin verimsizliği ile başlayan liste öğretmenlerin yetersizliği, sistemin eksiklikleri, konsantrasyon sorunları şeklinde uzayıp gidiyor. Siz eğer bu grupta değilseniz dahi canlı ders programlarını takip etmekten yorgun düşmüş olabilirsiniz.

Peki bu aşırı çaba niye?

Dürüstçe düşüncemi paylaşacağım: Yahu bu çocuk okuldayken, sınıftayken öğretmeni ne kadar dinliyordu ki zaten! Evde, ekranın başında da bu kadar dinleyecek işte. Neyden eksik kalır bilmiyorum ama kimseden eksik kalmadığını biliyorum çünkü herkes aynı durumda…

Mevcut eğitim sistemimiz bize yaptığımız işi değil, başarıyı sevmeyi öğretiyor. Çabamızın, emeğimizin sonucu hep çabamızdan daha çok önemseniyor. Bu da çoğu zaman ya başarısızlığı ya da doyumu, hazzı eksik kalmış başarıları getiriyor.

Tüm bu eski dönem alışkanlıklarını bir an için bir kenara bırakıp düşünelim; biz aslında onlar için ne istiyoruz? Lütfen biran için durun, okumayı bırakın ve kendinize sorun; ben çocuğum için ne istiyorum?

Çocuğunuz için ne istiyorsunuz?

Onun neler öğrenmesini istiyorsunuz?

Hangi kazanımları edinmesini istiyorsunuz?

• Özgüven; yetişkinler olsak da evde onlara destek olmaya çalışsak da lütfen unutmayın bizler öğretmen değiliz. Zaten bu dönemde asıl önemli olan da iyi ilişkiler, güven duygusu ve birlikte geçirilecek keyifli anlar!
• İç Motivasyon; hayatları boyunca ödül-ceza sistemi ile terbiye edilmiş insanlardan iç motivasyon göstermelerini bekleyemezsiniz. İşte biz de tam da böyle bir toplumda yaşıyoruz. Bu sebeple motivasyon yaratmak, motivasyonu tetiklemek ve canlı tutmak okulların da, sonrasında şirketlerinde en büyük gündemi oluyor. Belki de şu an farklı bir sistem denemek için iyi bir zamandır ne dersiniz?
• Dünya ile baş edecek yetenekleri geliştirsin istiyoruz ama çocuklarımız henüz yataklarını odalarını dahi toplamıyorlar. Başlamak için iyi bir zaman olabilir!
• Karşılaştırmalı- alternatifli düşünebilsin, problem çözme kabiliyetini geliştirsin, yani işin Türkçesi- akıl yürütebilsin & mantıklı düşünsün istiyoruz. Yaşına uygun bazı takip ve sorumlulukları onlara bırakmaya ne dersiniz? Hem kendi hayatı için hem de evdeki hayata destek olmak için sorumlulukları olmalı. Güvenin biraz, şans verin…
• Yılmasın, vazgeçmesin
• Disiplinli düzenli olsun
• Yaratıcı, yenilikçi olsun
• Pozitif bakış açısında olsun, umut var olsun
• ……

Sizce şu an evde, öğrenebilecekleri ve kazanım elde edebilecekleri bir ortam hiç mi yok?Hadi biraz düşünelim mi? Çocuklarınız bu yeni düzende, evde neler öğreniyor? Siz aile olarak neleri tecrübe etme şansını yakaladınız? Her şey bizimle başlıyordu ya hani, anne baba olarak sizler bugün onlara nasıl örnek oluyorsunuz?

EvdeKal günlerinde yeni bir düzene geçerken adaptasyon becerisine örnek olabilirsiniz mesela.

Eğer ki evden çalışıyorsanız belli ritüeller yaratarak disiplin ve düzen için örnek olabilirsiniz.

Sağlık sorunları ile veya finansal sıkıntılar ile mücadele ediyorsanız, yaşına uygun bir şekilde onunla paylaşabilirsiniz. Hayatta zorlukların da olacağını ve bunlarla mücadele etmesi gerektiğini öğrenecektir.

Wifi patladığında oyuna giremediği için dünyanın sonunun geldiğini sanan çocuğunuzu keyif alabileceği başka bir şeyler bulması için teşvik edebilirsiniz, alternatifli düşünmeyi öğrenecektir.

Günün ortasında evde mod düşmüşken 10 dakika da olsa müzik molası verebilirsiniz, biraz dans etmek her zaman iyi gelir.

Halihazırdaki imkanlarınız ile zaman veya kaynak ayırarak dışarıda birilerine yardım edebilirsiniz. Büyüklerle yapılacak yarım saatlik bir görüntülü sohbet, yaş almış komşumuzun çöpünü dökmek, ekmeğini almak kadar kolay işler en az ilgi gösterdiklerimiz kadar bize ve çocuğumuza da iyi gelecektir.

Araştırmalara göre hayatımızın 95% i negatiften dönüyormuş, izlediğimiz haberler, düşüncelerimiz, okuduklarımız…Günlük sohbetlerde dahi bu böyle. Gelin bugün biz eğitim konusunda 5% de kalalım. Uzaktan eğitim yerine “Evde Eğitim” diyelim ve elimizden gelenin en iyisini yapalım.

Birçok anne-baba, bu bilinç ile birlikte, çocuklarının özgüvenini geliştirmek istiyor. (Müsaadenizle, kendi özgüveni tam olarak gelişmemiş bir yetişkinin, özgüvenli çocuk yetiştirmesi mümkün mü sorusunu bugünkü yazının dışında bırakıyorum)

“Özgüven” nedir?

Özgüven kişinin kendini tanıması ve sonrasında da tanıdığı bu kişiyi sevmesidir. Ardından sevdiğin bu kişiye güvenmeye başlarsın. Kendinden razı olma hali yani. Kendini tanımak öncelikle kendi analizini yapabilmekten geçiyor sanırım. E bu da cesaret ister tabii. Kolay mı kendine dönmek, duygularına kulak vermek. Tevazuu bırakıp ben …bunları… çok iyi yapıyorum ve utanmayı bırakıp …bunları… da pek yapamıyorum demek yürek ister. Çok da kıymetlidir ama. Çünkü o noktada başkalarınınkilerden ziyade, kendi güçlerine ve kaynaklarına güvenmeye başlarsın, bu da seni yılmaz yapar.

Doğumdan itibaren çocuğun gelişim döneminde, ona verilen sevginin ve ilginin koşulsuz, tutarlı, yeterli ve devamlı olması, özgüvenin oluşmasında önemli rol oynar. Bence bu tanım çok ama çok kıymetli. O yüzden ufak bir parantez açayım:

Koşulsuz sevgi; tabii ki tüm anne-babalar çocuklarını çok seviyor ancak dilimizde de olsa koşullara bağlanmış sevgiden kaçınmak gerekiyor. Uslu durursan…. Akıllı olursan….Yemeğini yersen…. 

Tutarlı ve devamlı sevgi; sizin o gün işte yaşadığınız stresten, hayatla herhangi bir mücadelenizden bağımsız bir tutarlılıktan ve devamlılıktan bahsediyorum. Bir gün 7 saatimizi değil, 7 gün 1 er saatimizi onlara ayırmak gibi mesela.  

Yeterli sevgi; her şeyin fazlasında olduğu gibi sevginin ve ilginin fazlasında da yarar olmayabilir. Aşırı korumacı ve kontrol eden olmaktan kaçınmak gerekir.

Devam edecek olursam, çocuğun kendisi ile ilgili farkındalığının henüz gelişmemiş olduğu erken dönemlerde, ihtiyaçlarının uygun şekilde karşılanması kendisi ile ilgili değer algısını destekler.

Ben değerliyim!!   Bana değer veren kişilerden oluşan güvenli bir çevredeyim!!

Yine en meraklı ve öğrenmeye meyilli dönemlerinde sorularına, sorgulamalarına alacağı tepkiler de özgüven gelişimi için çok önemlidir.

Anne-babalar, öğretmenler, koçlar ve çocukların hayatındaki benzer sorumluluklardaki bilinçli yetişkinler, özgüven geliştirmek için yaygın olarak övgü, takdir ve teşvik kullanırlar. Doğru yaptıkları işlerin altını çizeriz, başarılarını kutlarız, onlara inandığımızı ve güvendiğimizi hissettirmeye çalışırız. Hissetsinler ki onlar da kendilerine inansınlar. Böylece devam eden, vazgeçmeyen olmalarını sağlamaya çalışırız. Kendilerine olan sevgi ve inançları geliştikçe hayata karşı dayanıklılıkları da artacaktır.

Bunların hepsi doğru bir dille, doğru zaman ve doğru miktarda uygulandığında paha biçilmez değerdedir. Peki teşvik etmeye çalıştığımız çocuklarımıza aynı zamanda teşvik eden olmayı da öğretirsek?

Çocuk hayatı öğrenmeye oyunla başlar. En büyük meşgalesidir oyun, en özgür alanı. Yaratıcılığını ve aynı zamanda da arkadaş ilişkilerini geliştirdiği yerdir. Kendi kendini denetleme ve yönetme becerisi geliştirmesi için büyük bir fırsattır. Güven duygusu gelişirken, engelleri aşmayı öğrenir ve eşzamanlı olarak büyük kazanımlar gelir:

Sırasını beklemeyi öğrenir; adalet!! oynamak diğerlerinin de hakkıdır.

İsteklerini ertelemeyi öğrenir; sabır!! Hayatta her şeyi, istediğimiz anda elde edemeyiz.

Tepkilerini dizginlemeyi öğrenir; saygı, empati!! özellikle öfke, nefret gibi duyguların içgüdüsel dışa vurumlarını yönetme becerisine tüm hayatı boyunca ihtiyaç duyacaktır. Karşıdakini dinlemek ve anlamak için önce tepkilerimizi kontrol edip duyabilir hale gelmemiz gerekir.

Sanıyorum hepsi “iletişim” başlığı altında toplanabilir. Önce kendinle, sonra çevrenle ve çevrendekilerle iletişimde olmak. İletişim kurmak demek, hem kendini anlatabilmek hem de karşıdakini anlayabilmek demektir ki sanırım açmayacağı kapı yoktur.

Çocuklarımız konuşarak, yazarak, bazen resmederek, bazen sahada ya da sahnede iletişimin herhangi bir kanalı ile başkalarının kalbine ulaşabilir ve hatta başkalarını kendilerine inanmaya teşvik edebilirler. Kendine inanan, kendine güvenen bireyin bir de ona inananlarla çevrelendiğinde neler başarabileceğini bir düşünün!! İşte o zaman hedefler koymak ve o hedeflerde kendisini de çevresini de harekete geçirmek yani diğerlerini teşvik etmek mümkün olacaktır.

Çocuklar başkalarını nasıl teşvik edebileceklerini öğrendiklerinde, destekleyici arkadaşlar, empatik yetişkinler ve pozitif liderler haline gelirler.

Ve özgüvenleri daha da büyür!